{"id":4319,"date":"2022-10-27T09:51:00","date_gmt":"2022-10-27T08:51:00","guid":{"rendered":"http:\/\/sintservaas.be\/www\/?p=4319"},"modified":"2022-10-27T09:51:00","modified_gmt":"2022-10-27T08:51:00","slug":"het-mysterie-van-onze-triptiek","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/servaas.ssimons.be\/index.php\/2022\/10\/27\/het-mysterie-van-onze-triptiek\/","title":{"rendered":"Het mysterie van onze triptiek"},"content":{"rendered":"\n

Dit jaar is het al dertien jaar geleden dat onze triptiek werd gerestaureerd. Na een restauratie van drie jaar (2006-2009) in het Koninklijk Instituut voor het Kunstpatrimonium, het KIK, werd zij op zondag 7 juni 2009 plechtig ingehuldigd met enkele voordrachten, muziek en zang. In een reeks van drie artikelen schetsen we de stand van zaken van onze kennis over het schilderij.<\/em><\/p>\n\n\n\n

\"\"<\/a>
Middenpaneel van de triptiek<\/figcaption><\/figure>\n\n\n\n

De triptiek is geschilderd op dertien houten planken van drie verschillende eikenbomen van de Baltische kust, in totaal drie panelen. Via een dendrochronologisch onderzoek weten we dat de laatste eik werd gekapt in 1454. Voor het transport, het drogen en het zagen in planken rekent men met de middelen van toen op negen jaar, waardoor de triptiek ten vroegste in 1463 zou kunnen geschilderd zijn.<\/p>\n\n\n\n

Op de drie panelen werden vijf schilderijen aangebracht, drie langs de voorkant en twee langs de achterkant, waarschijnlijk door het atelier van Rogier Van der Weyden met een invloed van Dieric Bouts. Het middenpaneel is de voorstelling van de Heilige Drievuldigheid met vier engelen die de passietuigen dragen: de doornenkroon, enzovoort. Op het rechter paneel is de schenkster afgebeeld met haar patroonheilige, Johannes de evangelist, en haar vier dochters. Op het linker paneel is de schenker afgebeeld met zijn patroonheilige, Johannes de Doper, met een dominicaan, en mogelijk zijn zoon. Op de achterkant van het rechterpaneel zien we de geseling van Christus, en op het linkerpaneel de kruisafneming.<\/p>\n\n\n\n

Met het middenpaneel zien wij weinig problemen, buiten het feit dat er aan de linkerkant van het paneel een gedeelte van de plank onbeschilderd is. Is dit omdat de kader te groot was, het schilderij te klein of behoorde dit kunstwerk tot een andere kader?<\/p>\n\n\n\n

Wij weten dat Paus Urbanus VIII in 1628 verbood om de Heilige Geest onder menselijke gedaante af te beelden. Alle schilderijen met de Heilige Geest als mens, niet als witte duif, moesten vernietigd worden, wat ook is gebeurd. Waarom is onze triptiek daaraan ontsnapt?<\/p>\n\n\n\n\n\n\n\n

Op het rechter paneel dragen de vier dochters eigenaardig bijna hetzelfde rode kleed als hun moeder. We weten ook dat door radiografisch onderzoek in het KIK de vier dochters, als eerste schets op de planken, hoger stonden afgebeeld. Was dit omdat de schenker nog een venster bovenaan wilde opdat er, sommigen zeggen het kasteel van Tervuren, anderen zeggen het kasteel van Ham in Steenokkerzeel, sommigen zeggen de Schaarbeekse Poort, anderen zeggen de Poort van Ukkel, zou afgebeeld staan?<\/p>\n\n\n

\n
\"\"<\/a>
Rechter paneel van de triptiek<\/figcaption><\/figure><\/div>\n\n\n

In het ander venster met de straat en de huizen ziet men de toren van het stadhuis van Brussel en een wandelende dominicaan. Er stond aan de linkerkant van de straat een dominicanenklooster dat in de achttiende eeuw werd platgeschoten door het Franse leger. In dat venster ziet men ook het vrouwtje op de trappen met een emmer, een typisch kenmerk van het atelier Van der Weyden dat nog op andere werken te vinden is. Het was op het einde van die straat in Brussel trouwens dat het atelier van Rogier Van der Weyden zich bevond.<\/p>\n\n\n\n

Op het linker paneel achter de schenker is een geknielde dominicaan afgebeeld, omdat bij religieus werk de Vlaamse Primitieven altijd de toestemming dienden te vragen aan de dominicanen en er moest altijd een dominicaan op het kunstwerk staan.<\/p>\n\n\n

\n
\"\"<\/a>
Linker paneel van de triptiek<\/figcaption><\/figure><\/div>\n\n\n

Op de achtergrond ziet men nog een derde persoon. De tweede zoon van de kasteelheer?<\/p>\n\n\n\n

Eenzelfde beeld als op het kunstwerk van \u2018Vrancke Van der Stockt\u2019, dat zich in Hongarije bevindt, met dezelfde patroonheilige Johannes de Doper en dezelfde geknielde persoon met hetzelfde brevier aan hetzelfde bankje.<\/p>\n\n\n\n\n\n\n\n

De achterkant van de twee zijpanelen is geschilderd door een tweede schilder. Men veronderstelt dat het \u2018De Meester met het zicht op Sint-Goedele\u2019 is, die altijd een gedeelte van de kathedraal van Sint-Goedele op zijn schilderij bracht. De benen en het gelaat van de afgebeelde personen kunnen hiermee vergeleken worden.<\/p>\n\n\n\n

\n
\"\"<\/figure>\n\n\n\n
\"\"<\/figure>\n<\/figure>\n\n\n\n
\n\n\n\n

Wij weten dat de triptiek in de Sint-Lambertuskapel in Lelle heeft gehangen. Die kapel werd eind negentiende eeuw een ru\u00efne en de triptiek mocht niet verloren gaan. Daarom werd zij naar het Paleis van Schone Kunsten in Brussel gebracht om dan via allerlei omwegen en vijfendertig brieven van en voor pastoor Alfons Van Hove, pastoor Jules De Pauw en pastoor Jozef Cuyt in 1957 terug in de kerk van Berg terecht te komen. De jaartallen hiervan kan je terugvinden in onze gedetailleerde studie op www.blog.seniorennet.be\/triptiek<\/a>.<\/p>\n\n\n\n

Men dacht dat de triptiek altijd in de kapel van Lelle had gehangen, want in een schrijven van 1773 van Deken Coppens kunnen we lezen: \u2018Kepers en balken zijn bevestigd om het tabulatum aan op te hangen\u2019 (tabulatum is schilderij). Maar we hebben ondertussen gevonden dat het kunstwerk van bij het begin in de Sint-Servatiuskerk heeft gehangen en pas na 1773 is verhuisd naar de Sint-Lambertuskapel in Lelle, wegens stormschade aan de nok van het dak van de kerk. En dat het in de kapel heeft gehangen tot in 1896. Dit betekent eerst ongeveer driehonderd jaren in de Sint-Servatiuskerk te Berg, daarna ongeveer honderdtwintig jaren in de Sint-Lambertuskapel te Lelle (Berg).<\/p>\n\n\n\n

Men had altijd gedacht dat de schenkers de Hinckaerts waren omdat zij rond het jaar 1500 het kasteel van Lelle bewoonden. Niets is minder waar, want in de periode dat het schilderij kan geschilderd zijn was het Joanna Boote die eigenares was van het kasteel.<\/p>\n\n\n\n

Wie waren dan die schenker(s) van de triptiek? Mogelijke schenkers zouden kunnen zijn de pastoor of de kapelaan van wie sprake is in het testament van Joanna Boote. In dit testament, verleden op 14 augustus 1474, vinden we de naam: Goosewinus Joemans. Jan Van Welle wordt vermeld als pastoor van Berg in 1473 en 1474. Gielis De Ronde was pastoor tussen 1493 en 1501. Dat een priester grote invloed moet hebben uitgeoefend op ontstaan en vormgeving van de Bergse triptiek is waarschijnlijk.<\/p>\n\n\n\n

Zo ziet u dat het mysterie van de Bergse triptiek nog verre van opgelost is.<\/p>\n\n\n\n

In het Jaarboek 2019 van de heemkring Campenholt<\/a> kan je een artikel vinden van pater Jan aangaande de Triptiek. Wat er daarna van 1896 tot 1957 met de triptiek is gebeurd kan je lezen in de brieven en documenten van en voor pastoors Alfons Frans Van Hove (1913-1935), Jules Paulinus De Pauw (1935-1956) en pastoor Willem Jozef Cuyt (1956-1982) op www.blog.seniorennet.be\/triptiek<\/a>, vanaf eind oktober 2022.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

Dit jaar is het al dertien jaar geleden dat onze triptiek werd gerestaureerd. Na een restauratie van drie jaar (2006-2009) in het Koninklijk Instituut voor het Kunstpatrimonium, het KIK, werd […]<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":792,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":[],"categories":[51],"tags":[60],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/servaas.ssimons.be\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/4319"}],"collection":[{"href":"https:\/\/servaas.ssimons.be\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/servaas.ssimons.be\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/servaas.ssimons.be\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/servaas.ssimons.be\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=4319"}],"version-history":[{"count":0,"href":"https:\/\/servaas.ssimons.be\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/4319\/revisions"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/servaas.ssimons.be\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/media\/792"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/servaas.ssimons.be\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=4319"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/servaas.ssimons.be\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=4319"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/servaas.ssimons.be\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=4319"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}